Cách sử dụng NotebookLM để tạo video AI bài nói và nghe Mùa hè của em

Video AI Nói và nghe: Mùa hè của em – Hướng dẫn giáo viên sử dụng và tải miễn phí

Trong dạy học Tiếng Việt ở tiểu học, có những yêu cầu tưởng như rất đơn giản nhưng khi tổ chức trên lớp lại khiến không ít học sinh lúng túng. “Kể về điều em nhớ nhất trong kì nghỉ hè vừa qua” là một ví dụ. Có em có rất nhiều trải nghiệm nhưng không biết lựa chọn chi tiết để kể; có em nhớ một kỉ niệm nhưng chỉ nói được vài câu rời rạc; cũng có em biết mình muốn nói gì nhưng chưa biết sắp xếp câu chuyện theo trình tự như thế nào.

Từ thực tế đó, tôi đã xây dựng một video AI mẫu cho hoạt động Nói và nghe – Mùa hè của em, giúp học sinh có một hình mẫu trực quan để quan sát, lắng nghe và học cách kể chuyện. Video không nhằm cung cấp một bài văn để học sinh học thuộc, mà hướng đến việc tạo cho các em một “mẫu kể” gần gũi: biết bắt đầu từ đâu, kể những gì, chuyển ý như thế nào, thể hiện cảm xúc ra sao và kết thúc câu chuyện thế nào.

Đặc biệt, video được xây dựng bằng NotebookLM, dựa trên chính nội dung bài học mà giáo viên cung cấp. Nhờ vậy, câu chuyện được thiết kế bám sát yêu cầu của bài, đồng thời chuyển những câu hỏi trong sách thành một tình huống kể chuyện tự nhiên, dễ tiếp nhận đối với học sinh tiểu học.

Thầy cô có thể xem video ngay dưới đây và tải tài liệu miễn phí ở cuối bài.

1. Video AI “Mùa hè của em” có gì đặc biệt?

Phần Nói và nghe của bài “Mùa hè của em” yêu cầu học sinh kể về điều mình nhớ nhất trong kì nghỉ hè vừa qua, đồng thời nói về sự khác nhau giữa mùa hè năm nay và mùa hè năm ngoái. Nội dung này đòi hỏi học sinh không chỉ nhớ lại trải nghiệm mà còn phải biết tổ chức lời kể thành một câu chuyện có trình tự.

Trong cách dạy thông thường, giáo viên có thể đưa ra câu hỏi gợi ý:

• Kì nghỉ hè vừa rồi em đã làm những gì?

• Điều gì khiến em nhớ nhất?

• Vì sao em nhớ điều đó?

• Mùa hè năm nay có gì khác mùa hè năm ngoái?

• Em thích mùa hè nào hơn? Vì sao?

Những câu hỏi này rất cần thiết, nhưng với học sinh tiểu học, chỉ có câu hỏi đôi khi vẫn chưa đủ. Các em cần được nghe một cách kể cụ thể để hình dung cách biến những ý tưởng rời rạc thành một câu chuyện.

Đó chính là lý do video AI được thiết kế.

Thay vì xuất hiện như một bài giảng, video xây dựng một nhân vật học sinh và để nhân vật đó kể về mùa hè của mình. Bạn nhỏ kể những hoạt động đã trải qua như đọc sách, vẽ tranh, đạp xe, bơi lội; sau đó lựa chọn những kỉ niệm đáng nhớ, so sánh mùa hè năm nay với mùa hè năm ngoái và nói lên cảm xúc của bản thân.

Cách tiếp cận này giúp học sinh học cách kể thông qua việc quan sát một người khác kể, thay vì ngay lập tức bị yêu cầu “hãy kể đi”.

Đây cũng là điểm tôi đánh giá cao nhất ở video.

2. Bám sát yêu cầu của bài “Mùa hè của em”

Theo nội dung bài học, học sinh được yêu cầu kể về điều mình nhớ nhất trong kì nghỉ hè vừa qua và tiếp tục suy nghĩ về sự khác nhau giữa mùa hè năm nay với mùa hè năm ngoái. Những gợi ý đi kèm giúp học sinh nhớ lại các hoạt động đã thực hiện và lựa chọn mùa hè mình yêu thích hơn. (Loigiaihay.com)

Vì vậy, video không xây dựng một câu chuyện xa lạ với bài học mà tập trung đúng vào những năng lực học sinh cần thực hành.

Câu chuyện mẫu được triển khai theo trình tự tương đối tự nhiên:

Giới thiệu mùa hè → kể những hoạt động đã trải qua → nhấn mạnh kỉ niệm đáng nhớ → so sánh hai mùa hè → nêu mùa hè yêu thích → giải thích lí do → kết thúc bằng cảm xúc.

Trình tự này rất quan trọng.

Một học sinh mới tập kể chuyện thường mắc lỗi “nghĩ gì nói nấy”. Các ý tưởng xuất hiện nhưng không được sắp xếp. Khi nghe bạn khác kể theo một trình tự rõ ràng, các em sẽ dễ hình thành trong đầu một “khung kể chuyện” để áp dụng cho trải nghiệm của chính mình.

Điều đáng chú ý là giáo viên không nhất thiết phải yêu cầu học sinh kể giống hệt nhân vật trong video.

Ngược lại, hãy khuyến khích mỗi em thay đổi nội dung theo trải nghiệm thực tế của mình.

Có em thích đọc sách.

Có em thích đi bơi.

Có em thích đạp xe cùng bạn bè.

Có em lại nhớ nhất một chuyến về quê thăm ông bà.

Có em chẳng đi đâu xa nhưng lại có một mùa hè đáng nhớ vì được bố mẹ dành nhiều thời gian ở bên.

Tất cả đều có thể trở thành câu chuyện của riêng các em.

3. Tại sao nên cho học sinh xem video trước khi kể?

Một trong những khó khăn lớn của hoạt động Nói và nghe là khoảng cách giữa “biết ý” và “biết nói thành lời”.

Học sinh có thể trả lời được câu hỏi “Em đã làm gì trong mùa hè?” nhưng khi giáo viên yêu cầu kể thành một đoạn hoàn chỉnh, các em lại ngập ngừng.

Nguyên nhân không hẳn vì các em không có trải nghiệm.

Nhiều khi các em chỉ thiếu một hình mẫu.

Video mẫu có thể giải quyết một phần khoảng trống đó.

Khi xem, học sinh không chỉ nghe nội dung mà còn quan sát:

• Người kể bắt đầu câu chuyện như thế nào.

• Khi nào chuyển sang một hoạt động khác.

• Chi tiết nào được nhấn mạnh.

• Cách nói về cảm xúc.

• Cách so sánh hai khoảng thời gian.

• Cách kết thúc câu chuyện.

Sau khi xem xong, giáo viên có thể hỏi:

“Bạn nhỏ trong video đã kể câu chuyện theo trình tự như thế nào?”

Từ câu hỏi này, học sinh tự phát hiện cấu trúc của một bài kể.

Đây là cách khai thác video hiệu quả hơn nhiều so với việc chỉ cho học sinh xem để tạo không khí.

4. Video AI không phải là bài văn mẫu để học sinh học thuộc

Đây là điều giáo viên nên lưu ý khi sử dụng tài liệu.

Nếu giáo viên đưa một bài kể hoàn chỉnh rồi yêu cầu học sinh học thuộc, rất dễ xảy ra tình trạng các em nói giống nhau. Khi đó, hoạt động Nói và nghe có thể trở thành hoạt động ghi nhớ văn bản thay vì rèn năng lực giao tiếp.

Video này được xây dựng theo hướng khác.

Nhân vật trong video chỉ đóng vai trò người kể mẫu.

Học sinh nghe cách bạn nhỏ kể, sau đó dùng trải nghiệm của mình để xây dựng câu chuyện riêng.

Chẳng hạn, nhân vật trong video có thể kể:

“Trong mùa hè, em thường đọc sách, vẽ tranh và đạp xe cùng các bạn.”

Một học sinh có thể biến ý tưởng đó thành:

“Trong kì nghỉ hè vừa rồi, em thường cùng chị đọc truyện vào buổi tối. Em thích nhất là những câu chuyện về các con vật.”

Một học sinh khác lại có thể kể:

“Mùa hè năm nay, em được bố mẹ cho đi học bơi. Lúc đầu em rất sợ nước nhưng sau một thời gian tập luyện, em đã biết bơi.”

Như vậy, cấu trúc kể được học từ video, còn nội dung thuộc về chính học sinh.

Đây mới là giá trị sư phạm quan trọng của tài liệu.

5. Gợi ý cách sử dụng video trong tiết Nói và nghe

Giáo viên có thể sử dụng video ở đầu hoạt động Nói và nghe hoặc sau khi học sinh đã tìm được ý tưởng.

Một cách tổ chức đơn giản có thể gồm 4 bước.

Bước 1: Khơi gợi trải nghiệm

Trước khi mở video, giáo viên đặt một vài câu hỏi ngắn:

“Trong mùa hè vừa rồi, em đã làm những gì?”

“Điều gì làm em nhớ nhất?”

“Em thích mùa hè năm nay hay năm ngoái hơn?”

Không cần yêu cầu học sinh trình bày dài. Mục đích là giúp các em nhớ lại trải nghiệm.

Bước 2: Xem video mẫu

Giáo viên cho học sinh xem toàn bộ video.

Ở lượt xem đầu tiên, không nên dừng quá nhiều lần. Hãy để học sinh thưởng thức câu chuyện một cách liền mạch.

Sau khi xem, giáo viên có thể hỏi:

“Bạn nhỏ đã kể những gì?”

“Bạn ấy bắt đầu câu chuyện như thế nào?”

“Bạn ấy đã so sánh hai mùa hè ra sao?”

“Bạn ấy thích mùa hè nào hơn?”

Bước 3: Học sinh xây dựng câu chuyện của mình

Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào trải nghiệm thực tế để tìm 3–5 ý chính.

Ví dụ:

Mùa hè của em → em đã làm gì → điều nhớ nhất → mùa hè năm nay khác năm ngoái → cảm xúc của em.

Có thể cho học sinh trao đổi theo cặp trước khi trình bày trước lớp.

Cách làm này đặc biệt hữu ích với những học sinh còn rụt rè. Các em được nói thử với một người bạn trước khi nói trước cả lớp.

Bước 4: Trình bày và nhận xét

Học sinh kể lại câu chuyện của mình.

Giáo viên không nên chỉ nhận xét “hay” hoặc “chưa hay”, mà có thể tập trung vào một số tiêu chí cụ thể:

• Nội dung có đúng chủ đề không?

• Câu chuyện có trình tự không?

• Học sinh có nói được điều mình nhớ nhất không?

• Có biết so sánh hai mùa hè không?

• Có thể hiện cảm xúc không?

• Giọng kể có tự nhiên không?

Như vậy, học sinh hiểu mình đang tiến bộ ở điểm nào.

6. Có thể sử dụng video vào nhiều thời điểm khác nhau

Không nhất thiết chỉ sử dụng video một lần.

Giáo viên có thể dùng video ở phần khởi động để tạo hứng thú.

Cũng có thể sử dụng sau khi học sinh đã tìm ý, như một mẫu tham khảo trước khi thực hành nói.

Với những lớp có nhiều học sinh yếu về khả năng diễn đạt, giáo viên thậm chí có thể cho xem lại một đoạn ngắn để các em quan sát cách nhân vật chuyển từ ý này sang ý khác.

Video cũng có thể được sử dụng trong hoạt động vận dụng hoặc giao nhiệm vụ về nhà.

Ví dụ, giáo viên yêu cầu học sinh về nhà kể lại câu chuyện cho bố mẹ nghe và hôm sau chia sẻ điều mình đã làm tốt hoặc điều mình còn muốn cải thiện.

Theo định hướng của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, môn Tiếng Việt ở tiểu học chú trọng các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe; mục tiêu không chỉ dừng ở việc ghi nhớ kiến thức mà hướng tới khả năng sử dụng tiếng Việt để giao tiếp hiệu quả trong học tập và cuộc sống. (Bộ Giáo dục và Đào tạo)

Vì vậy, việc đưa một video kể chuyện mẫu vào hoạt động Nói và nghe có thể xem như một phương tiện hỗ trợ để học sinh thực hành giao tiếp, miễn là giáo viên vẫn đặt trọng tâm vào việc học sinh tự nói và tự diễn đạt.

7. Điểm thú vị: giáo viên có thể tự tạo video AI cho nhiều bài học khác

Điều tôi muốn chia sẻ thêm với thầy cô là quy trình tạo video này không chỉ áp dụng cho bài “Mùa hè của em”.

Nếu giáo viên có nội dung bài học, câu hỏi gợi ý hoặc một trang sách cần khai thác, hoàn toàn có thể xây dựng những video mẫu tương tự.

Quy trình có thể bắt đầu rất đơn giản:

Bước 1: Chuẩn bị nội dung bài học.

Bước 2: Đưa tài liệu vào NotebookLM.

Bước 3: Yêu cầu AI phân tích mục tiêu và nội dung.

Bước 4: Yêu cầu tạo một câu chuyện hoặc tình huống mẫu phù hợp với học sinh.

Bước 5: Kiểm tra lại nội dung, ngôn ngữ, hình ảnh và độ chính xác.

Bước 6: Đưa video vào tiết dạy ở thời điểm phù hợp.

Điểm quan trọng nhất vẫn là giáo viên kiểm soát nội dung.

AI có thể hỗ trợ xây dựng kịch bản, hình ảnh và cách trình bày, nhưng giáo viên mới là người quyết định video có thực sự phù hợp với học sinh của lớp mình hay không.

Đặc biệt với học sinh tiểu học, lời thoại cần ngắn, rõ, dễ hiểu; hình ảnh phải phù hợp lứa tuổi; câu chuyện không nên quá dài và không nên chứa quá nhiều thông tin ngoài mục tiêu bài học.

8. Một video ngắn nhưng có thể mở ra nhiều hoạt động học tập

Điểm đáng giá của video “Mùa hè của em” không nằm ở việc nó đẹp hay được tạo bằng AI.

Giá trị thực sự nằm ở khả năng biến một yêu cầu trừu tượng thành một trải nghiệm trực quan.

Khi giáo viên nói:

“Các em hãy kể về mùa hè của mình.”

Một số học sinh sẽ lập tức biết phải làm gì.

Nhưng cũng có những em sẽ nhìn giáo viên và không biết bắt đầu từ đâu.

Khi có một nhân vật kể mẫu, tình huống trở nên cụ thể hơn:

“À, bạn ấy kể như thế này.”

“Bạn ấy nói điều nhớ nhất trước.”

“Sau đó bạn ấy kể những việc đã làm.”

“Bạn ấy còn so sánh mùa hè năm nay với năm ngoái.”

“Cuối cùng bạn ấy nói mình thích mùa hè nào hơn.”

Từ đó, học sinh có thể tự xây dựng câu chuyện của mình.

Đó chính là tinh thần học bằng quan sát, thực hành và vận dụng.

9. Thầy cô có thể tải video AI “Mùa hè của em” miễn phí

Tôi chia sẻ video này miễn phí dành cho giáo viên sử dụng trong quá trình dạy học.

Thầy cô có thể xem trước video để đánh giá mức độ phù hợp với lớp mình, sau đó tải về máy tính hoặc điện thoại để sử dụng khi lên lớp.

Nội dung tài liệu gồm:

• Video AI kể chuyện mẫu “Mùa hè của em”.

• Nội dung bám sát phần Nói và nghe.

• Câu chuyện được xây dựng phù hợp với học sinh tiểu học.

• Hình ảnh minh họa trực quan.

• Có thể sử dụng để học sinh xem, nghe và bắt chước cách kể.

• Phù hợp sử dụng trong tiết Tiếng Việt 3.

BẤM VÀO ĐÂY TẢI VIDEO MIỄN PHÍ

Thầy cô nên tải video về thiết bị trước khi lên lớp để tránh phụ thuộc vào đường truyền Internet trong quá trình dạy học.

Thầy cô tải thêm Video AI khác:

Video AI giới thiệu bài Ngày gặp lại 

10. Một vài lưu ý khi sử dụng video AI trong lớp học

AI tạo ra rất nhiều cơ hội để giáo viên thiết kế học liệu trực quan, nhưng không nên biến AI thành trung tâm của tiết học.

Với hoạt động này, học sinh mới là trung tâm.

Video chỉ đóng vai trò phương tiện hỗ trợ.

Sau khi xem video, giáo viên cần dành thời gian để học sinh tự suy nghĩ, trao đổi và kể câu chuyện của mình. Nếu chỉ xem video rồi chuyển sang hoạt động khác, giá trị của học liệu sẽ giảm đi đáng kể.

Một lưu ý khác là không nên yêu cầu tất cả học sinh phải kể giống nhân vật trong video.

Mỗi học sinh có một mùa hè khác nhau.

Có em có chuyến đi đáng nhớ.

Có em có những ngày hè ở quê.

Có em dành mùa hè để đọc sách.

Có em học bơi.

Có em chơi thể thao.

Có em chỉ đơn giản là ở nhà cùng gia đình.

Không có trải nghiệm nào “đúng” hơn trải nghiệm nào.

Điều quan trọng là học sinh biết lựa chọn một kỉ niệm, sắp xếp ý tưởng và diễn đạt bằng lời nói của chính mình.

11. Lời kết

Một tiết Nói và nghe hiệu quả không phải là tiết học mà tất cả học sinh đều kể được một câu chuyện giống nhau. Đó nên là tiết học mà sau khi được gợi ý, quan sát và thực hành, mỗi học sinh có thể tự tin nói ra câu chuyện của riêng mình.

Với video AI “Mùa hè của em”, tôi mong muốn tạo thêm một học liệu trực quan để thầy cô có thể sử dụng ngay trong lớp. Từ một nhân vật kể chuyện mẫu, học sinh có thể quan sát cách mở đầu, cách triển khai nội dung, cách so sánh, cách thể hiện cảm xúc và cuối cùng tự xây dựng câu chuyện của mình.

Đây cũng là một hướng ứng dụng AI khá thiết thực trong dạy học: không dùng AI để làm thay học sinh, mà dùng AI để tạo môi trường và hình mẫu giúp học sinh học tốt hơn.

Thầy cô hãy xem video, lựa chọn cách khai thác phù hợp với lớp mình và khuyến khích học sinh kể bằng chính trải nghiệm của các em.

Nếu thấy tài liệu hữu ích, thầy cô có thể chia sẻ bài viết này đến đồng nghiệp để nhiều giáo viên và học sinh cùng có thêm một học liệu miễn phí cho hoạt động Nói và nghe – Mùa hè của em.

Chúc thầy cô có một tiết Tiếng Việt thật nhẹ nhàng, sinh động và quan trọng nhất là giúp các em mạnh dạn nói, biết kể và thích kể những câu chuyện của chính mình.